conservering

onderzoek & diagnose

introductie

Zoals meerdere wegen naar Rome leiden, leiden ook meerdere onderzoeksmethoden naar een goede toestandsbeschrijving van een glasobject.

Het bestuderen van glas (als object of als onderdeel van een groter geheel) bestaat grotendeels uit het in kaart brengen van de kwetsbaarheden van het object in kwestie.

Daarvoor is kennis van de fysieke kenmerken van het maakproces belangrijk. Maar ook kennis van schadefenomenen die uit het maakproces zijn voortgekomen of uit een latere situatie in de geschiedenis van het object.

Voor het stellen van een diagnose over de toestand van een glasobject en het ontwerpen van een conserveringsstrategie, is grondige bestudering van het object nodig.
Dat begint met het blote oog of onder vergroting (loupe of microscoop): spanning in het object in kaart brengen, breukpatronen analyseren, diktemetingen verrichten en met belichting fysieke kenmerken bestuderen. Klank kan een rol spelen.

Ook al zijn er diverse technieken beschikbaar voor fysische en chemische analyse en bestudering van glas, er zijn vaak maar een beperkt aantal inzetbaar voor de bestudering van cultureel erfgoed van glas. Bemonstering waarbij een klein stukje glas uit het object gehaald moet worden, is in de meeste gevallen niet mogelijk. Alleen bij aangetast archeologisch of gebroken glas is er soms monstermateriaal voorhanden. Maar ook in die gevallen is het vaak niet wenselijk om het monstermateriaal te verpoederen, wat voor de uitvoering van bepaalde analyses nodig kan zijn. De mogelijkheden voor non-destructief onderzoek van glasobjecten zijn beperkt.

Toch komen enkele bestuderingsmethoden in dit onderdeel van het platform aan de orde. Het is belangrijk om de data die tijdens bestudering worden verzameld op gestandaardiseerde wijze op te slaan en indien mogelijk via een centraal systeem ontsluitbaar te maken. Het platform biedt hiervoor enkele templates, die al dan niet in een museumsysteem onder te brengen zijn. Het verdient aanbeveling om deze templates te gebruiken om uitwisseling van kennis tussen instellingen mogelijk en makkelijker te maken.

Diagnosticering vindt plaats op basis van vergelijking van de data die met de verschillende technieken zijn verkregen. Zo zijn gegevens uit bestudering met pXRF, IC en visuele analyse complementair. Plaatsing van alle bevindingen in de context van de verschillende kennisdomeinen van creatie (maakproces en (kunst) historie) zijn evenzo belangrijk. De biografie van het object, de omgevingsgeschiedenis en eventuele restauratiegeschiedenis zijn allemaal belangrijke aspecten om mee rekening te houden. Correlaties tussen de diverse domeinen leiden tot inzichten. Het is de taak van een restaurator om al deze informatie mee te laten wegen bij de ontwikkeling van een conserveringsstrategie.

Een individueel glas kan in veel details bestudeerd worden. Dat levert veel kennis op, zeker bij het maken van vergelijkingen tussen objecten. Het is tijdtechnisch vaak niet mogelijk om dat voor alle glasobjecten in een collectie uit te voeren. Daarom kiezen sommige musea ervoor om een groep objecten als representatief voor een groot deel van de collectie aan te wijzen, zoals Museum Boijmans Van Beuningen een zogenoemde gidsgroep heeft samengesteld. Een andere manier om korte aandachtspunten voor een grote groep voorwerpen te verzamelen is een Quick Scan. In het Stedelijk Museum Amsterdam gaf deze manier van informatieverzameling inzicht in eventuele problematiek ten aanzien van bewaaromstandigheden of expositiemogelijkheden van een heel groot deel van de glascollectie (toegepaste) kunst. Door dit te combineren met diepgaande conditiebestudering en bestudering van de vervaardigingsprocessen van specifieke individuele objecten van de collectie kan het museum conserveringsbeleid vaststellen.
Voor meer informatie over de Quick Scan en deze werkwijze: N. Krumperman, coördinerend restaurator 3D vormgeving (collecties), Stedelijk Museum Amsterdam.