onbekend, vleugelglas, 1600 - 1625

28,4 x 10,9 cm, 740 (KN&V)
COLLECTIE Museum Boijmans Van Beuningen

creatie

maakproces

Materiaal ongekleurd en gekleurd helder glas
Techniek à la façon de Venise, slangenglas 
Hete bewerking Optische patronen, applicatie, uit diverse heet gevormde onderdelen opgebouwd. Aan de pijp geblazen en dan overgenomen op een “pontil” met de hand zijn geopend en gevormd

(kunst)historie

In de lagunes van de Italiaanse stad Venetië verzamelden glasblazers zich om nieuwe technieken te ontwikkelen en recepten te delen. Vanuit hier werd het glasblazersgilde opgericht. Aan het einde van 13e eeuw mochten de glasblazers nog maar op één eiland werken: Murano. Dit om te voorkomen dat de hele stad, die op houten palen is gebouwd, zou afbranden als er iets misging met de hete glasovens. Het venetiaans glas was enorm populair, en de stad wilde de recepten geheimhouden. Buitenlandse glasblazers waren niet welkom, en Venetiaanse glasblazers die vertrokken, riskeerden straf. Toch probeerden glasblazers elders het na te maken. Deze glazen heten ‘à la façon de Venise’, wat ‘op de manier van Venetië’ betekent.

Dit vleugelglas is een voorbeeld van een slangenglas of ‘verres à serpents’. Dit type glas kwam op in de 16e eeuw in Murano, maar werd in de 17e eeuw ook op andere plekken in Europa gemaakt.

conservering

onderzoek & diagnose

materiaal technisch onderzoek

visueel onderzoek

b1 scratch(es) or abrasion, b.5 dust, dirt or stain(s), c.1 cloudy appearance

IC analyse van ionenconcentratie op het oppervlak

IC toont relatief lage concentraties alkali ionen op het glasoppervlak.

pXRF-analyse van de samenstelling

De analyse laat zien dat we met een kalium-kalk glas te maken hebben (of eventueel een mixed alkali glas). Er is een hoge concentratie mangaan gemeten en ook een klein beetje lood.

Behandelingen in het verleden

Het object is in 2013 vermoedelijk gereinigd met gedemineraliseerd water en ethanol in de verhouding 4:!. Het is onduidelijk met welke techniek het object is gereinigd en er zijn helaas geen voor en na foto’s van de reiniging.

Conditiediagnose

Conditie (visueel) poor
Conditie (IC) likely stable

Er is een discrepantie tussen resultaten van de visuele analyse en de IC analyse. Het is goed mogelijk dat we dit glas als stabiel kunnen diagnosticeren. Om hiervan zeker te zijn zou nog een IC analyse van de binnenzijde van de kelk gedaan kunnen worden. Als aan die zijde ook een lage concentratie van alkali ionen wordt gemeten dan kunnen we die diagnose bevestigen. Het is goed mogelijk dat de doffe uitstraling en de krassen op het object te maken hebben met hanteer- en bewaaromstandigheden in het verleden.

advies & behandeling

Suggesties voor verpakking, hantering, opslag en transport

Advies: melding maken in het (museum)documentatiesysteem en/of bij de locatie in het (museum) depot van de kwetsbaarheden van dit voorwerp. Dat het wellicht instabiel is en voorzichtig gehanteerd moet worden.

Vanwege de bijzonder kwetsbare toestand van het glas, dient het object uiterst voorzichtig en minimaal gehanteerd te worden.
Object altijd met nitril handschoenen hanteren. Het object nooit aan de handvatten hanteren! Met twee handen opnemen en goed ondersteunen. Object in verplaatsbare doos zetten en alleen hanteren bij absolute noodzaak.

Plaats het object in een aparte kast, samen met ander instabiel glas. Zorg dat het object zo gepositioneerd is dat de conditie makkelijk in de gaten gehouden kan worden en dat het object zeer bereikbaar is voor inspecties.

Suggesties monitoren omgeving en klimaat

Plaats het object in een stabiele omgeving met minimale fluctuaties in luchtvochtigheid en temperatuur. Het is zeer wenselijk om zowel de conditie van het voorwerp als de klimatologische omstandigheden op regelmatige basis te monitoren, om veranderingen vroegtijdig te signaleren en verband met de omstandigheden te kunnen analyseren.

Suggesties voor behandeling

Alleen een glasrestaurator kan bepalen of reiniging wenselijk en mogelijk is, welke methode moet worden toegepast en op welke wijze de toestand nauwkeurig in de gaten gehouden moet worden. Het (eventueel) reinigen van glas moet door een glasrestaurator worden uitgevoerd.

Suggesties voor verder onderzoek

Er zal verder onderzoek nodig zijn naar glasinstabiliteit, met name in relatie tot reiniging. Verder onderzoek naar het bewaren van instabiel glas is belangrijk. De urgentie voor deze onderzoeken is bijzonder groot.