creatie

à la façon de Venise

In de lagunes van de Italiaanse stad Venetië verzamelden glasblazers zich om nieuwe technieken te ontwikkelen en recepten te delen. Vanuit hier werd het glasblazersgilde opgericht. Aan het einde van 13e eeuw mochten de glasblazers nog maar op één eiland werken: Murano. Dit om te voorkomen dat de hele stad, die op houten palen is gebouwd, zou afbranden als er iets misging met de hete glasovens.

De glasblazers op Murano zochten naar de manier om glas zo kleurloos en transparant mogelijk te maken. Hiermee wilden ze het kostbare en heldere bergkristal imiteren. Rond de 15e eeuw lukten het de glasblazers op Murano om transparant en kleurloos glas te maken, door mangaan als ontkleuringsmiddel toe te voegen. Dit glas kreeg de naam ‘cristallo’ en verwijst hiermee naar het bergkristal. Als smeltmiddel werd plantas toegevoegd (soda as of natron). Men verkreeg zodoende een soda-lime glas dat heel dun geblazen kon worden en vaak een licht gelige of licht grijzige tint had.

Venetiaans glas was enorm populair, en de stad wilde de recepten geheimhouden. Buitenlandse glasblazers waren niet welkom, en Venetiaanse glasblazers die vertrokken, riskeerden straf. Toch probeerden glasblazers elders het na te maken, zoals het Noord- Europese glas op de foto. Deze glazen heten ‘à la façon de Venise’, wat ‘op de manier van Venetië’ betekent.

De productie van Venetiaans of Façon de Venise ‘cristallo’ glas was dus een experiment waarbij het ‘standaard’ glasrecept op de proef werd genomen. Het recept werd zo bewerkt dat glas ook langer te bewerken was en minder snel ‘uithardde’. Dit zorgde voor indrukwekkende creaties met als gevolg dat sommige van deze glazen in museale collecties instabiel zijn. 

In de SBMK studiecollectie bevindt zich een glas, afkomstig uit het Valkema Archief, dat met à la façon de Venise technieken tijdens de drinkglas­mani­fes­tatie Leerdam van 1997 is gemaakt door Anthony Shafermeyer. Hij heeft gebruik gemaakt van een glasrecept dat Philips had samengesteld voor het maken van gloeilampen. Het was een makkelijk smeltbaar recept en er konden heel dunwandige objecten mee gemaakt worden.

Het bleek alleen ook een heel instabiel recept te zijn en het object in de studie­collectie vertoont dan ook duidelijk tekenen van atmosferische degradatie: het is dof en glibberig door kleine micro­scopische druppeltjes op het oppervlak. Het verhaal ging destijds dat het zogenoemde Philips glas met ijzer­chloride dampen vervolgens gestabi­li­seerd zou kunnen worden. Dat blijkt helaas een fabeltje.

Het vermoeden bestaat dat de doffe uitstraling óók te maken heeft met het feit dat voor de vervaardiging van dit glas een nieuwe houten mal gemaakt was. De eerste objecten uit een nieuwe mal zijn meestal nog niet van goede kwaliteit, omdat de zuren eerst uit het hout gestoomd moeten worden. Na enkele keren gebruik is de mal pas geschikt.