conservering

onderzoek & diagnose

breuk

Een van de bekendste schadefenomenen van glas is barst of breuk. De studie die zich bezighoudt met het analyseren van breukpatronen is fractografie . Het onderzoek noemen we fractografische analyse. Barsten en breuken in glas zijn het gevolg van spanning en kunnen in diverse richtingen ontstaan. Ze kunnen het beste met behulp van een microscoop worden bestudeerd en vastgelegd op een manier die analyse van de patronen mogelijk maakt.

Een barst in een glasobject verbergt een schat aan informatie. De barst kan een gevolg zijn van impact van buitenaf, van spanning in het glas of andere aspecten die met het maakproces te maken hebben. Het breukpatroon kan daar iets over vertellen, dus het vastleggen van dit patroon is belangrijk. Barsten wil je in de gaten houden, ze mogen niet langer worden of verder vertakken. Ook een glasscherf of het breukoppervlak van een gebroken object heeft een breukpatroon. Het kan heel glad zijn of met allemaal vertakkingen. Een bekend breukpatroon is dat van gehard glas.

Wat leg je dan vast

Hoe het breukpatroon in een bepaald gebied in het object eruitziet. Je kijkt niet alleen naar de vorm, maar ook van waaruit een barst zich heeft ontwikkel, d of die zich aan een bepaalde kant van het glasoppervlak bevindt of dat een breuk zich van het ene glasoppervlak naar het andere doorloopt. Combinaties zijn mogelijk. Komen ze op een bepaalde locatie op een punt samen?

Analyse

Fractografische analyse van breukpatronen stelt de restaurator bijvoorbeeld in staat om het verschil te onderscheiden tussen intentioneel aangebrachte barsten en barsten die het gevolg zijn van atmosferische degradatie.

Door vastlegging van het breukpatroon (met vastlegging van het verloop en oorsprong) kan de oorzaak van een breuk worden gedetermineerd en kan het patroon in de toekomst in de gaten gehouden worden.
Het breukpatroon in een mondstuk van een glazen ‘jachthoorn’ is bijvoorbeeld niet het gevolg van atmosferische degradatie, maar onderdeel van het maakproces. Deze barstpatronen houden verband met het feit dat het mondstuk tijdens vervaardiging op zeer snelle wijze is afgekoeld in koud water. Zie filmpje waarin glasblazer Marc Berreda een glazen hoorn vervaardigd.

Hoe leg breukpatroon vast?

Met behulp van een technische tekening of met behulp van fotografie, waarbij het belangrijk is dat de locatie goed in een mapping wordt weergegeven.

Er zijn verschillende breukpatronen, met verschillende oorzaken.
FOTOGRAFIE M. Slager

Breukpatroon gehard glas

Toegepast achter laag van gekleurd glas in Appelwand, Hofpleintheater Rotterdam, 2025.

Twee patronen in groen-blauwe gedeeltes

Twee verschillende oorzaken, toegepast achter laag van gekleurd glas in Appelwand, Hofpleintheater Rotterdam, 2025.

Breuk als gevolg van impact van buitenaf

Breuk als gevolg van spanning

LINKS  spanning met onderliggende lijmlaag
RECHTS  ontsnapte spanning als gevolg van lichte impact. Locaties waar zich grotere ruimte tussen de twee kanten bevindt, zijn donkerder van kleur. Lichtbreking in ieder deel van de breuk anders.

 

Breukpatroon als gevolg van atmosferische degradatie

BOVEN  Het patroon manifesteert zich anders op de locatie van gravering dan elders
ONDER  Cuppa van kelkglas met breuken in diverse richtingen in lijn met de vervaardigingslijnen, gecrizzled in netwerkpatroon als gevolg van atmosferische degradatie. Breuk ontstaan als gevolg van impact (waar ook de lacune het gevolg van is) heeft een ander patroon. Bron zit in bodem, uitwaaiering richting liprand van de kelk.