conservering
onderzoek & diagnose
kwetsbaarheden in glas
atmosferische degradatie
kenmerken
De degradatie van glas als gevolg van chemische instabiliteit en onder invloed van atmosferische omstandigheden, is een geleidelijk proces. In eerste instantie manifesteert het zich doordat het glas dof wordt. Er kunnen zich zouten op het oppervlak gaan afzetten die zich, afhankelijk van de klimatologische omstandigheden, als druppeltjes of als kristalletjes manifesteren. Soms zijn de druppeltjes minuscuul klein en kunnen ze alleen met een microscoop worden waargenomen, maar soms vormen ze zich samen tot grotere druppels, die zelfs langs het glas naar beneden kunnen stromen. In een verder gevorderd stadium ontstaan ook scheurtjes in het glas. Dit netwerk van scheurtjes kan zich zover uitbreiden dat het glas geheel gebarsten raakt en zelfs uit elkaar kan vallen.
Objecten kunnen ook meerdere symptomen tegelijk vertonen. Zo kun je bijvoorbeeld objecten tegenkomen die zowel barsten (crizzling) als druppeltjes hebben.
Visuele en tastbare herkenning van glasinstabiliteit
De classificatie van symptomen van (potentiële) glasinstabiliteit vormt onderdeel van het Algemeen Conditie Formulier en is deels ontleend aan een systeem dat glasrestaurator Koob heeft ontwikkeld. Om internationale samenwerking te bevorderen is ervoor gekozen om de Engelse termen te gebruiken die ook in onderzoek en literatuur worden gehanteerd. (Zie
Algemeen Conditie formulier)
druppels
Droplets of kristallen crystals vormen zich op het oppervlak, het oppervlak voelt glibberig aan.
LINKS Druppels op het oppervlak van instabiel glas. Glas uit poppenhuis
RECHTS Slippery Surface. Druppelvorming die alleen met microscoop is vast te stellen
Kristallen op het oppervlak van een instabiel glas.
dof worden van het glas (cloudiness)
zie ook
misleidende kenmerken
Anoniem, kom, 1700 - 1800
V921 (KN&V) collectie Museum Boijmans Van Beuningen
crizzling (barstvorming)
Incipient crizzling zeer fijne barsten in het glas, soms nauwelijks met het blote oog zichtbaar.
Full blown crizzling barsten hebben zich over grote delen van het oppervlak uitgebreid en zijn makkelijk met het blote oog waar te nemen.
Advanced crizzling een uitgebreid netwerk van barsten.
Fragmented stage het glas heeft zijn structurele stabiliteit verloren.
zie ook
misleidende kenmerken
LINKS Begin vorming van barstjes, waar te nemen in de kelk van het glas
RECHTS Barstvorming in gehele object.
Anoniem, kom, 1700 - 1800 Collectie Museum Boijmans Van Beuningen
LINKS Object met vergevorderd stadium van barstvorming
RECHTS Geheel in scherven uiteengevallen. Object uit studiecollectie Universiteit van Amsterdam
mogelijke kleurverandering (possible colour alteration)
Kleurloos glas bevat in sommige gevallen Mn 2+ kationen die gevoelig zijn voor foto-oxidatie en dan veranderen in roze-paarse Mn 3+ kationen. Dit proces noemen we solarisatie, omdat het proces zich onder invloed van UV licht voltrekt. Instabiele glazen kunnen ook een roze gloed hebben. In dergelijke gevallen speelt het oxidatie-proces zich af in relatie tot de degradatieprocessen, die zich in het glasobject voltrekken. Een roze-paarse kleur in glas kan ook intentioneel zijn (soms misschien wel om het glas ouder te laten lijken) en kan ook het gevolg zijn van stukjes ijzer van de blaaspijp die in het glas zijn gekomen en door reflectie het glas kleuren. Omdat men in veel gevallen niet weet wat de originele kleur van het glas precies was en eventuele kleurverandering vaak niet gemonitord is, spreken we van
mogelijke kleurverandering.
