conservering
onderzoek & diagnose
kwetsbaarheden in glas
atmosferische degradatie
kenmerken
De degradatie van glas als gevolg van chemische instabiliteit en onder invloed van atmosferische omstandigheden, is een geleidelijk proces. In eerste instantie manifesteert het zich doordat het glas dof wordt. Er kunnen zich zouten op het oppervlak gaan afzetten die zich, afhankelijk van de klimatologische omstandigheden, als druppeltjes of als kristalletjes manifesteren. Soms zijn de druppeltjes minuscuul klein en kunnen ze alleen met een microscoop worden waargenomen, maar soms vormen ze zich samen tot grotere druppels, die zelfs langs het glas naar beneden kunnen stromen. In een verder gevorderd stadium ontstaan ook scheurtjes in het glas. Dit netwerk van scheurtjes kan zich zover uitbreiden dat het glas geheel gebarsten raakt en zelfs uit elkaar kan vallen.
Objecten kunnen ook meerdere symptomen tegelijk vertonen. Zo kun je bijvoorbeeld objecten tegenkomen die zowel barstjes (crizzling) als druppeltjes hebben. Gecrizzeld glas heeft een uniek breukpatroon, maar het kan verschillen van locatie tot locatie en of van voorwerp tot voorwerp. Het onderscheiden van barsten als gevolg van atmosferische degradatie of als gevolg van spanning of een impact kan lastig zijn voor een leek. (zie ook
breuk en breukpatroon)
Visuele en tastbare herkenning van glasinstabiliteit
De classificatie van symptomen van (potentiële) glasinstabiliteit vormt onderdeel van het Algemeen Conditie Formulier en is deels ontleend aan een systeem dat glasrestaurator Koob heeft ontwikkeld. Om internationale samenwerking te bevorderen is ervoor gekozen om de Engelse termen te gebruiken die ook in onderzoek en literatuur worden gehanteerd. (Zie
Algemeen Conditie formulier)
druppels en/of kristallen
Glas kan als gevolg van atmosferische degradatie een dof uiterlijk krijgen of glibberig aanvoelen. Dit is soms lastig te onderscheiden van glas met een vuil of vettig oppervlak. Wanneer instabiel glas wordt gereinigd en bewaard wordt in een schone omgeving kan de dofheid (soms al snel) terugkeren. Dofheid als gevolg van glasinstabiliteit wordt veroorzaakt door miniscuul kleine druppeltjes op het oppervlak. De glibberigheid wordt veroorzaakt door de zouten op het glasoppervlak.
LINKS Druppels op het oppervlak van instabiel glas. Glas uit poppenhuis RECHTS Slippery Surface. Druppelvorming die alleen met microscoop is vast te stellen
Kristallen op het oppervlak van een instabiel glas.
crizzling (barstvorming)
Incipient crizzling Barstvorming als gevolg van chemische instabiliteit en atmosferische degradatie kent vier stadia. In eerste instantie vormen zich heel fijne haarscheurtjes, soms nauwelijks met het blote oog te zien.
Full blown crizzling Deze barstjes breiden zich over grote delen van het oppervlak uit en zijn dan makkelijker met het blote oog waar te nemen.
Advanced crizzling Als de barsten zich tot een uitgebreid netwerk hebben gevormd is er sprake van een vergevorderd stadium van crizzling.
Fragmented stage In het ergste stadium verliest het glas zijn structurele stabiliteit. Er komen stukjes glas los of het object valt in scherven uiteen.
zie ook
misleidende kenmerken 
LINKS Begin vorming van barstjes, waar te nemen in de kelk van het glas.RECHTS Barstvorming in de kelk van een glas (tevens druppels en kristallen te zien).
LINKS Barstvorming in gehele object.RECHTS Vergevorderd stadium van barstvorming. 
LINKS Object met vergevorderd stadium van barstvorming RECHTS Geheel in scherven uiteengevallen. Object uit studiecollectie Universiteit van Amsterdam
mogelijke kleurverandering (possible colour alteration)
Kleurloos glas bevat in sommige gevallen Mn 2+ kationen die gevoelig zijn voor foto-oxidatie en dan veranderen in roze-paarse Mn 3+ kationen. Dit proces noemen we solarisatie, omdat het proces zich onder invloed van UV licht voltrekt. Instabiele glazen kunnen ook een roze gloed hebben. In dergelijke gevallen speelt het oxidatie-proces zich af in relatie tot de degradatieprocessen, die zich in het glasobject voltrekken. Een roze-paarse kleur in glas kan ook intentioneel zijn (soms misschien wel om het glas ouder te laten lijken) en kan ook het gevolg zijn van stukjes ijzer van de blaaspijp die in het glas zijn gekomen en door reflectie het glas kleuren. Omdat men in veel gevallen niet weet wat de originele kleur van het glas precies was en eventuele kleurverandering vaak niet gemonitord is, spreken we van
mogelijke kleurverandering.
Kleurloos glas dat roze verkleurd is
