conservering

onderzoek & diagnose

kwetsbaarheden in glas

atmosferische degradatie

  misleidende kenmerken

> vlekpatronen

> dofheid

> barstvorming

> roze gloed

> slieren

Bij de bestudering van glasconditie is naast kennis van degradatie ook diepgaande materiaaltechnische kennisbelangrijk. De samenwerking met glasmakers is hiervoor essentieel. Dat een dergelijke samenwerking zijn vruchten af kan werpen bij de bestudering van instabiel glas, laten de volgende voorbeelden zien, waarbij fysieke kenmerken van het maakproces wellicht ten onrechte als degradatie zouden kunnen worden aangemerkt. Zo vond bij Boijmans Glasproject samenwerking plaats met Marc Barreda, Durk Valkema en Anna Carlgren.

vlekpatronen

Door de toepassing van was, om gereed­schappen tijdens het glas­vervaar­digings­proces makkelijker langs het glas te laten glijden, kunnen spetters was tot vlekken in een object leiden. Deze vlekken lijken in sommige gevallen veel op de vlekken die ook bij instabiel glas worden aangetroffen.


Was op de hoek van de tafel, waar de gereedschappen zo nu en dan langsgehaald worden tijdens het maakproces van glas

 
Vlekken als gevolg van wasspetters. Duidelijke druppels en meer als vlek in het glasoppervlak versmolten

dofheid

Dofheid is soms het gevolg van reacties die hebben plaatsgevonden in de archeologische context van het object. Deze chemische processen hebben enige verwantschap met de processen van atmosferische degradatie als gevolg van glasinstabiliteit. Maar de reacties die hebben plaatsgevonden zijn toch anders en het glas is vaak na opgraving niet meer op een dergelijke wijze gevoelig voor vocht uit de lucht. We hoeven in veel gevallen niet bang te zijn dat het object verder in toestand achteruitgaat. Soms kan de dofheid ook het gevolg zijn van schoonmaakacties in het verleden. In een enkel geval zijn objecten zelfs intentioneel dof gemaakt om ze ouder te laten lijken.


1142 (KN&V) COLLECTIE Museum Boijmans Van Beuningen

barstvorming

Soms lijkt barstvorming verdacht veel op crizzling (zie atmosferische degradatie), maar vormt het onderdeel van het maakproces.
Meer over barstvorming:  fractografie

Voorbeeld Hoorn
Bij dit voorbeeld is het snel afkoelen van het glas tijdens het maakproces de oorzaak van de barsten. Het is inten­tioneel uitgevoerd om de hoorn­vorm van het glas te kunnen maken. Door combinatie van onder­zoeks­technieken zoals ion-chroma­tografie, pXRF en fracto­grafie kunnen dergelijke fysieke kenmerken in context geplaatst worden.

Voorbeeld Vaas
De maker heeft een bepaald glasoppervlak willen creëren, dat bestaat uit meanderende barsten.

 
Object COLLECTIE Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE), mondstuk met vele barsten.   FOTO T. Costello

 
Vaas, collectie van Museum Paleis ’t Loo, patroon van barstjes onderdeel van het maakproces en beoogde esthetische aspect van het object.

roze gloed

Soms komen er kleine stukjes ijzer los van de blaaspijp en belanden in het glasobject. Deze kleine stukjes ijzer zijn niet altijd met het blote oog direct te zien en kunnen in enkele gevallen alleen met behulp van een micro­scoop opgemerkt worden. Door de reflectie van het glas kunnen deze kleine rode puntjes het totale glas een rood-roze gloed geven.

 

slieren

Bepaalde patronen die met speciale belichting van het glas opgemerkt kunnen worden, lijken verdacht veel op barsten. Vooral in glas met barsten in dezelfde richting is onderscheid tussen slieren en barsten soms lastig.

  Slieren in de voet van een kelkglas