conservering

onderzoek & diagnose

materiaal technisch onderzoek

X-Ray Fluorescence Röntgen­fluorescentie­spectro­metrisch (XRF) onderzoek

Met deze techniek kun je de compositie van glas kwantitatief analyseren. Je kunt er de meeste aanwezige elementen mee identificeren. Het wordt in museumcollecties vaak toegepast, omdat er een draagbaar variant van het meetapparaat is, dat het mogelijk maakt om in situ te meten. De p in pXRF staat dan ook voor portable. Er is geen monster voor nodig, dus het is een non-destructieve manier om informatie over de glascompositie te verkrijgen.

XRF kan weliswaar een groot deel van de elementen detecteren, maar heeft beperkingen in de lichte elementen zoals waterstof en ook natrium. Door goede kalibratie van het apparaat en vergelijking met gestandaardiseerde glascomposities is het mogelijk om de compositie van elk soort glas goed in kaart te brengen. De interpretatie van de gegevens, met name in het geval van objectvergelijking, moet worden uitgevoerd door een expert. De uitkomsten kunnen in relatie worden gebracht met de visuele bevindingen ten aanzien van de conditie van het glas en uitkomsten van eventuele andere analytische technieken die zijn toegepast in de bestudering van het glas. Een goede samenwerking tussen betrokken partijen is hierbij van belang.

Een locatie in het glasoppervlak met een diameter van enkele millimeters, wordt aan X-rays blootgesteld. De atomen in het glas sturen x-rays terug naar de detector. Door het meten van de energie van de verschillende teruggestuurde x-rays kunnen de meeste aanwezige elementen in het glas worden geïdentificeerd en hun relatieve concentratie vastgesteld. Het resultaat is zichtbaar in een energiespectrum.

Het is belangrijk om vast te leggen waar de meting precies is uitgevoerd hoe dik het glas is op de gemeten locatie. Ook praktische complicaties horen thuis in de documentatie, bijvoorbeeld een vorm die lastig te bemeten is. Deze gegevens zijn van belang bij de beoordeling van de verkregen data.

Er zijn tijdens het uitvoeren van de metingen veiligheidsvoorzorgmaatregelen nodig die in samenwerking met de analist besproken moeten worden. Het glasoppervlak moet tegen het apparaat worden gezet, waarbij aanwijzingen van de restaurator opgevolgd moeten worden ten aanzien van de kwetsbaarheden in het object in kwestie. Een restaurator kan ook het beste de locaties van de metingen bepalen, op basis van de onderzoeksvraag en de kwetsbaarheden in het object.


Portable XRF(pXRF)-apparaat dat tegen het glas gehouden wordt om een meting te verrichten.

Het volgende document kan gebruikt worden om de gegevens van een XRF-analyse in een object vast te leggen. Voorbeelden van ingevulde documenten zijn te vinden onder de objecten uit de gidscollectie van Museum Boijmans Van Beuningen.

Door gegevens van verschillende vergelijkbare voorwerpen naast elkaar te leggen kunnen bevindingen in breder verband worden bestudeerd. Correlaties tussen verschillende objecten kunnen opmerklijkheden of punten ter verdere bestudering aan het licht brengen.


Vergeljiking van objecten uit de collectie van Museum Boijmans Van Beuningen ten aanzien van de gemeten concentratie mangaan zijn in een grafiek uiteengezet.    GRAFIEK L. Megens, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE)


Voorbeeld van een spectrum verkregen met XRF analyse van een glasscherfje.