conservering

blote oog

Visueel onderzoek begint bij de bestu­de­ring met het blote oog, waarbij alle fysieke kenmerken op grondige wijze worden vastgelegd voor latere bestudering en analyse.

Bij transparant of translucent glas is het raadzaam om het glas zowel tegen een witte als tegen een donkere ondergrond te bestuderen. De kleur van de achtergrond kan bepalend zijn voor het al dan niet zichtbaar worden van bepaalde fysieke kenmerken.

vergroting

Reflectie vormt een probleem bij bestudering met een lamp en schittering kan het lastig maken om karakteristieken te duiden. Bij de microscopische bestudering van glas wordt daarom altijd een polarisatiefilter gebruikt. Bij microscopie vraagt het ervaring om te begrijpen hoe diep je in een transparant glas zit te kijken en ook de ondergrond speelt een rol bij de visuele waarneming van transparant glas.

Bestudering heeft tot doel om de kwetsbaarheden in het glas vast te leggen. Kennis van fysieke kenmerken die het gevolg zijn van het maakproces en kennis van kenmerken die later in de geschiedenis van het object kunnen zijn ontstaan, is hierbij belangrijk.
Een barst die het gevolg is van spanning tijdens vervaardiging wil je bijvoorbeeld kunnen onderscheiden van een barst die het gevolg is van een impact. Dergelijke aspecten kunnen heel goed met visuele middelen in kaart gebracht worden.
Voor een volledig overzicht van aspecten om mogelijk in kaart te brengen bij visuele bestudering zie template conditieformulier. Voor de manier waarop men de kenmerken zou willen vastleggen zie Algemeen Conditie formulier.

licht

Daarnaast kan het type licht en de hoek van lichtinval bepalend zijn voor het weergeven van fysieke kenmerken. Het filmpje laat zien dat oplatend licht andere dingen van het oppervlak blootgeeft dan strijklicht. De cords/slieren in het glas, de matte vlekken die het patroon van de vorm volgen en het opliggend stof komen bij verschillende vormen van lichtopval tot uiting. Daarom is het soms handig om een filmpje te maken in plaats van of als toevoeging van foto’s.

Bij de bestudering van een glasobject kan het handig zijn om het object zowel met licht te beschijnen, als het object ook tegen het licht aan te bestuderen.

Bepaalde glastypes kunnen met behulp van licht worden gedetermineerd. Zo is uraniumglas bijzonder groen van kleur onder UV licht en kan opaline glas worden herkend, omdat het met doorschijnend licht translucentie en een zacht roze tint laat zien.

Daarom is het bij de bestudering van glas belangrijk meerdere lichtbronnen te gebruiken en deze van diverse invalshoeken het glas laten beschijnen.

fotografie van glas

Het fotograferen van glas, vooral transparant en glanzend glas, is moeilijk. Dat geldt voor de professionele fotograaf die een glas mooi op foto wil weergeven en dat geldt zeker ook voor de conserveringsspecialist die een vlek of kras op glas wil vastleggen. Het iets minder ingewikkeld als het glas een mat oppervlak heeft.

Glas reflecteert zijn omgeving en transparant glas laat ook de onder- of achtergrond zien. Al gauw is een lamp of de fotograaf zelf in het glas gereflecteerd.
Bij glas in gebouwen wordt de omgeving van het gebouw onderdeel van de foto. Een beschermend net dat aan de buitenzijde voor het raam hangt en het gebouw aan de overzijde zijn in de foto zichtbaar. Een folie erachter hangen is geen optie, aangezien het raam zich op grote hoogte bevindt. Fotografie op een niet-zonnige dag of spelen met de belichtingshoek geeft mogelijkheden.

Soms is een vreemde belichting nodig om specifieke kenmerken te kunnen vastleggen. De slechte kwaliteit van de foto is een dergelijk geval ondergeschikt. Voor de fotografie van details kan deze eigenschap heel lastig zijn. Toch ligt de prioriteit bij het vastleggen van een kenmerk.

Voor in situ fotografie van kleine objecten kan een fotografietentje handig zijn, waarinhet object op een draaiplateau gezet kan worden met naar keuze een lichte of donkere achtergrond. Het tentje beschikt over ingebouwd daglicht of de mogelijkheid tot toegevoegd hiervan. In sommige tentjes is de lichtintensiteit aan te passen Andere hebben een kleine flap aan de voorzijde om de lens van de camera door te steken om reflectie van omgeving tot een minimum te beperken.
Ook het vastleggen van de afmetingen is belangrijk.

Voor het monitoren van de glasconditie met behulp van fotografie is het nodig om de hulp van een professionele fotograaf in te roepen. Als het een grote groep voorwerpen betreft, kan de fotograaf bijvoorbeeld de conditie van een representatieve selectie voorwerpen op foto vastleggen. Een restaurator zal bij de fotografie moeten assisteren. In het geval van het Boijmans Glasproject zijn veel foto’s door de registrar of restaurator gemaakt, maar zijn er ook professionele foto’s door een fotograaf gemaakt.

De Rijksdienst voor het cultureel erfgoed heeft een publicatie uitgebracht met instructies voor het fotograferen van vlakglas.

mapping

Het valt aan te raden om locaties van bevindingen op een gestandaardiseerde wijze vast te leggen met behulp van een mapping. Door tools te kiezen waarbij maps in de loop der tijd over elkaar heen op een objectafbeelding aangebracht kunnen worden, kan geschiedenis makkelijk op één foto worden gevolgd. Voor de schademapping van de voorwerpen uit de gidsgroep van de Boijmans Collectie is gekozen voor de tekenapp Procreate, die voor de Ipad is ontwikkeld. Maar er zijn diverse andere goede systemen, bijvoorbeeld: inkscape, photoshop, illustrator of metigo maps. Naast het aangeven waar in het object bepaalde bevindingen zijn gedaan, kan ook aangegeven worden waar er detailopnames of microscopische opnames gemaakt zijn.