Andries Copier, servies Wijnrank - whiskyglas, 1928
12,4 x 8,8 cm cm, V 149 b 1 (KN&V)
COLLECTIE Museum Boijmans Van Beuningen
creatie
maakproces
Materiaal gekleurd helder glas, groen / meerblauw kristal
Techniek mal geblazen massieve voet
Hete bewerking Kap afgesprongen, drinkrand geslepen en gepolijst. Massieve voet geslepen en gepolijst
Whiskeyglas uit servies ‘Wijnrank’ van Copier uit 1928. Net als bij de Annagroen glazen begin twintiger jaren was het nog moeilijk om de minimale chemische resitentie onder controle te houden. Nadat het blazen in de fabriek is het glas afgekoeld en koud afgesprongen, daana geslepen en gepolijst. De dikke voetjes zijn geslepen en gepolijst in de slijperij, net als de hals en de stop van de karaf. Ze zijn eerst op carborundumsteen geslepen en daarna op zandsteen voorgepolijst. Uiteindelijk via een kurkenwiel met puimsteen en een vilten wiel met seleniumoxide hoogglans gepolijst. Een hele bewerkelijke techniek waardoor dit luxe artikelen werden.
(kunst)historie
Het slijpwerk dat het whiskystel uit 1927 siert, laat zien dat Copier deze in de negentiende eeuw zo gemaltraiteerde techniek aan de twintigste-eeuwse ontwerp-opvattingen heeft weten aan te passen. Het lichaam van de karaf en de kloeke kelken van de glazen zijn bolvormig, terwijl voet, hals en stop achthoekig zijn geslepen. Ook hier heeft Copier zich ongetwijfeld laten inspireren door het veelhoekige persglas van De Bazel en Berlage. Toch is er een essentieel verschil en wel het feit dat in de geperste serviezen de veelhoek de techniek van het persglas verraadt, terwijl het whiskystel laat zien dat het object is geblazen en vervolgens geslepen. (bron: Kunstmuseum Den Haag)
Het meerblauwe glas van Copier komt veelal uit 1927-28 en uit 1934. Het Nieuwe Instituut schrijft dat Glasfabriek Leerdam in 1927 de kleur meerblauw ontwikkelde.
Het Nationaal Glasmuseum legt uit dat de vazen van De Bazel in 1929 ook in een ‘meerblauwe’ variant kwam.
conservering
onderzoek & diagnose
materiaal technisch onderzoek
visueel onderzoek
b.1 scratch(es) or abrasion, b.5 dust, dirt or stain(s), c.1 cloudy appearance, c.2 slippery surface, c.3.2 deposit dust, d.1.1 droplets.
IC analyse van ionenconcentratie op het oppervlak
Relatief enigszins verhoogde concentratie ionen op het oppervlak (natrium).
pXRF-analyse van de samenstelling
Dit groene soda-kalk-glas bevat geen uraan, maar wel koper en een beetje chroom om het glas een groene kleur te geven. Ook is er arseen gedetecteerd.Arseen fungeert als louteringsmiddel (fining agent) in de glasbatch, dat wil zeggen dat het zorgt dat er minder of geen gasbellen in het glas achter blijven. De glazen uit de Glasfabriek Leerdam bevatten eveneens antimoon, dat ook als fining agent werkt. Zowel arseen als antimoon kunnen naast hun werking als fining agent door redoxreacties de oxidatietoestand van metaalionen in glas veranderen en kunnen zodoende de kleur van glas veranderen.
Behandelingen in het verleden
Het object is gereinigd in 2013 met gedemineraliseerd water en ethanol in de verhouding 4:1. In 2023 zijn opnieuw druppels geconstateerd op de binnenzijde van de kelk.
Conditiediagnose
Conditie (visueel) very poor
Conditie (IC) potentially unstable
Hier is dus een kleine discrepantie tussen de visuele bevindingen en de uitkomsten van de IC analyse. Herhaling van de IC analyse is wellicht aan te bevelen.
advies & behandeling
Suggesties voor verpakking, hantering, opslag en transport
Advies: melding maken in het (museum)documentatiesysteem en/of bij de locatie in het (museum) depot van de kwetsbaarheden van dit voorwerp. Dat het glibberig is en voorzichtig gehanteerd moet worden.
Er zijn druppels waargenomen (zie diagnose object). Het object kan dus heel glibberig zijn. Daarom het object zo min mogelijk hanteren en voorzichtig zijn bij gebruik van nitril handschoenen. Het object zoveel mogelijk in een doos of kar verplaatsen, totdat het op de uiteindelijke locatie neergezet moet worden.
Bij noodzaak tot verpakking rekening gehouden worden met zo min mogelijk aanraking tussen verpakkingsmaterialen en glas. De druppels kunnen in het verpakkingsmateriaal trekken en verpakking kan een microklimaat creëren dat niet bijdraagt aan de conservering van het instabiele glasobject.
Plaats het object in een aparte kast, samen met ander instabiel glas. Zorg dat het object zo gepositioneerd is dat de conditie makkelijk in de gaten gehouden kan worden en dat het object zeer bereikbaar is voor inspecties.
Suggesties monitoren omgeving en klimaat
Plaats het object in een stabiele omgeving met minimale fluctuaties in luchtvochtigheid en temperatuur. Het is zeer wenselijk om zowel de conditie van het voorwerp als de klimatologische omstandigheden op regelmatige basis te monitoren, om veranderingen vroegtijdig te signaleren en verband met de omstandigheden te kunnen analyseren.
Suggesties voor behandeling
Uit onderzoek blijkt dat het object in conditie achteruitgaat. De concentratie ionen op het glasoppervlak is na een reinigingsbehandeling in het verleden opnieuw gaan stijgen. Bestudering van deze achteruitgang wordt momenteel uitgevoerd teneinde specifieke reinigingsstrategiën te kunnen ontwerpen.
Schoonmaken van het object is wenselijk omdat de druppels op het oppervlak een negatief effect hebben op de verdere ontwikkeling van degradatie.
Alleen een glasrestaurator kan bepalen of reiniging wenselijk en mogelijk is, welke methode moet worden toegepast en op welke wijze de toestand nauwkeurig in de gaten gehouden moet worden.
Het (eventueel) reinigen van glas moet door een glasrestaurator worden uitgevoerd.
Suggesties voor verder onderzoek
Er zal verder onderzoek nodig zijn naar glasinstabiliteit, met name in relatie tot reiniging. Verder onderzoek naar het bewaren van instabiel glas is belangrijk. De urgentie voor deze onderzoeken is bijzonder groot.
