Bernard Heesen, Encyclopedisch gewrocht, 1998
sculptuur, 22 × 18,5 × 15 cm, 2024 (KN&V)
COLLECTIE Museum Boijmans Van Beuningen
creatie
maakproces
Materiaal opaalglas, wit glasTechniek Hete bewerking: vrij geblazen applicatie van verschillende onderdelen en componenten
Bernard Heesen streeft binnen zijn werk naar vernieuwing, expressie en creatieve vrijheid. Vanaf 1997 raakte Heesen geïnspireerd door oude encyclopedieën en begon hij met zijn glasobjecten uit de serie
Encyclopaedische Gewrochten. Hij haalt inspiratie uit de tekeningen en geeft er zijn eigen draai aan.
Samen met Arjen Duiker heeft hij een eigen encylopaedisch woordenboek geschreven, dat uit diverse delen bestaat. In deel 1 geeft Heesen een overzicht van alle medewerkers van glasblazerij Ajeto uit Lindava, Tjechië, alwaar de witte encyclopaedische gewrochten gemaakt zijn. Ook geeft hij de verschillende hoeveelheid in onderdelen aan, zo is snotje, dropje, drupje etc. in ‘
van flupje tot drupje’ allemaal omschreven en met foto geillustreerd.
> meer over Bernard Heesen.
conservering
onderzoek & diagnose
materiaal technisch onderzoek
visueel onderzoek
b.5 dust/dirt/stain(s), c.2 slippery surface, c3.2. deposit dust
Het object is op diverse momenten in zijn museumgeschiedenis op conditie bestudeerd. Al sinds 2013 wordt er melding gedaan van een glibberig oppervlak op de plekken waar het witte glas niet bedekt is met een transparante glaslaag.
Druppels op het oppervlak, stof blijft hangen (vezels op glasoppervlak). Maar alleen op de mat witte (meer opake delen) die uitsteken. Het glas ertussen heeft dit niet. Hier is een ander type glas toegepast of het witte glas met een transparante kleurloze overvang bedekt.
IC analyse van ionenconcentratie op het oppervlak
In 2020 met IC gemeten: cations and anions detected: Belangrijkste concentratie anions gemeten is formates. De resultaten uit de IC-analyse laten relatieve hoge concentraties sodium zien.
pXRF-analyse van de samenstelling
Dit Encyclopedisch gewrocht van Bernard Heesen is gemaakt van ten minste twee soorten glas. De ronde bol is gemaakt van een glas, dat waarschijnlijk een mixed alkali-kalk-glas is, hoewel niet is uit te sluiten dat het kalium-kalk-glas is, omdat een bepaald percentage natrium wel gerapporteerd is maar dit niet betrouwbaar is voor non-invasieve metingen. Het glas bevat antimoon en zeer weinig ijzer, zink en andere sporenelementen. Er is geen mangaan gedetecteerd.
Het handvat en de knop bovenop de bol zijn gemaakt van een mixed alkali-kalk-glas met veel zink, relatief veel aluminium en veel minder antimoon dan het glas van de bol. Ook bevat dit glas wat meer ijzer dan dat van de bol, en een mangaangehalte net boven de detectielimiet.
Behandelingen in het verleden
Het object is gereinigd in 2013 met demi water en ethanol 4:1 verhouding. Er werd toen al melding gemaakt van een vettige en glibberige glasoppervlak. Na de reiniging van 2013 is het object in 2023 opnieuw met dezelfde symptomen gediagnosticeerd.
Conditiediagnose
Conditie (visueel) very poor
Conditie (IC) likely unstable
Het object is gereinigd in 2013 met demi water en ethanol 4:1 verhouding. Conditie toen al slecht bevonden vanwege glibberig aanvoelen. Schoongemaakt, maar anno 2023 wederom glibberig.
advies & behandeling
Suggesties voor verpakking, hantering, opslag en transport
Advies: melding maken in het (museum)documentatiesysteem en/of bij de locatie in het (museum) depot van de kwetsbaarheden van dit voorwerp. Dat het glibberig is en voorzichtig gehanteerd moet worden.
Bij noodzaak tot aanraking van het voorwerp rekening houden met het feit dat het object glibberig is vanwege ionen die op het glasoppervlak zitten. Voorzichtig bij gebruik van nitril handschoenen!
Plaats het object in een aparte kast, samen met ander instabiel glas. Zorg dat het object zo gepositioneerd is dat de conditie makkelijk in de gaten gehouden kan worden en dat het object zeer bereikbaar is voor inspecties.
Suggesties monitoren omgeving en klimaat
Plaats het object in een stabiele omgeving met minimale fluctuaties in luchtvochtigheid en temperatuur. Het is zeer wenselijk om zowel de conditie van het voorwerp als de klimatologische omstandigheden op regelmatige basis te monitoren, om veranderingen vroegtijdig te signaleren en verband met de omstandigheden te kunnen analyseren.
Suggesties voor behandeling
Uit onderzoek blijkt dat het object in conditie achteruitgaat. De concentratie ionen op het glasoppervlak is na een reinigingsbehandeling in het verleden opnieuw gaan stijgen. Bestudering van deze achteruitgang wordt momenteel uitgevoerd teneinde specifieke reinigingsstrategiën te kunnen ontwerpen.
Schoonmaken van het object is wenselijk omdat de druppels op het oppervlak een negatief effect hebben op de verdere ontwikkeling van degradatie.
Alleen een glasrestaurator kan bepalen of reiniging wenselijk en mogelijk is, welke methode moet worden toegepast en op welke wijze de toestand nauwkeurig in de gaten gehouden moet worden.
Het (eventueel) reinigen van glas moet door een glasrestaurator worden uitgevoerd.
Suggesties voor verder onderzoek
Er zal verder onderzoek nodig zijn naar glasinstabiliteit, met name in relatie tot reiniging. Verder onderzoek naar het bewaren van instabiel glas is belangrijk. De urgentie voor deze onderzoeken is bijzonder groot.
