onbekend, kelkglas, 1675 - 1700

glas / bokaal: 24,2 x 12 cm, deksel: 7,6 x 11 cm, 204 a & b (KN&V)
COLLECTIE Museum Boijmans Van Beuningenm. Uit de nalatenschap van Dr. E. van Rijckevorsel.

creatie

maakproces

Materiaal ongekleurd helder glas (Sonoorglas)
Techniek Vrij geblazen, opgeknipt geblazen been en voet
Koude nabewerking geslepen, rad gravure, gepolijst Aan de pijp geblazen en dan overgenomen op een “pontil” met de hand zijn geopend en gevormd.

Het kelkglas met deksel heeft een radgravure. Radgraveren is een versieringstechniek voor glasoppervlakken met behulp van een draaiend rad, met slijpschijven van verschillende materialen en afmetingen. De techniek is verwant aan slijpen, maar vraagt meer kundigheid. De techniek kwam al voor in het oude Egypte, in Syrië, Perzië en het Romeinse Rijk. Wat later wordt het toegepast in Duitsland en Bohemen.

conservering

onderzoek & diagnose

materiaal technisch onderzoek

visueel onderzoek

bokaal b1 scratch(es), b3 fractures, cs slippery surface, d1 deposit-1droplets, d2 crizzling=3 advanced
deksel b4 lacuna(e), c2 slippery surface, d1 deposit – 1 droplets, d2 crizzling – 3 advanced.

Opmerkelijk: De buitenkant van het object is slipperig , maar de binnenkant is crizzled and flaking.

IC analyse van ionenconcentratie op het oppervlak

De deksel van kelkglas, 1675 - 1700, is nooit met behulp van ion chromatografie bestudeeerd. De bokaal is zowel in 2017 en 2020 geanalyseerd (monsters zijn genomen van de buitenzijde van de kelk). Er zijn in beide gevallen relatief hoge concentraties van de kationen natrium en kalium gemeten (hogere concenttatie kalium). Tevens een piek van formiaten.
Bij vergelijking van metingen in 2017 en 2020 is een toename te zien, van zowel kalium- als natriumionen. Omdat ionen van overgangsmetalen en zwaardere metalen zoals lood niet met ionchromatografie kunnen worden gedetecteerd, is niet bekend of ook lood uit het glas geloogd is.

pXRF-analyse van de samenstelling

De dekselbokaal en deksel zijn vervaardigd van loodglas dat ook aardig wat kalium en calcium bevat. Kalium is gebruikelijk in loodglas, maar calcium is vaak niet aanwezig in loodglas en kristal. Er zit vrij veel ijzer in het glas en ongeveer half zoveel mangaan om het groenkleurende effect van ijzer tegen te gaan. Ook is een zeer kleine hoeveelheid antimoon gedetecteerd, dat ook kan worden gebruikt om glas te ontkleuren.

Kelkglas met deksel met gemiddeld 13 wt% PbO (loodgehalte uitgedrukt als gewichtspercentage loodoxide, wt% PbO). Bij meer dan 10% kun je spreken van Sonoorglas (NL), Kristallijnglas (B), Kristallglas (D) or Cristallin or Verre Sonore (F).

Behandelingen in het verleden

Het object is in het verleden gerestaureerd. Er is ooit een breuk ontstaan tussen kelk en stam. Kelk en stam zijn met een metalen ring weer aan elkaar gezet. Er is geen documentatie over deze restauratie. Materialen en technieken onbekend. Er is tot op heden nog geen onderzoek gedaan naar deze oude restauratie.
In 2013 is het voorwerp gereinigd met gedemineraliseerd water en ethanol in verhouding 4:1 in 2013

Conditiediagnose

Conditie (visueel) slecht
Conditie (IC) likely unstable

advies & behandeling

Suggesties voor verpakking, hantering, opslag en transport

Advies: melding maken in het (museum)documentatiesysteem en/of bij de locatie in het (museum) depot van de kwetsbaarheden van dit voorwerp. Dat het glibberig is en voorzichtig gehanteerd moet worden.

Vanwege de bijzonder kwetsbare toestand van het glas (Zie onderzoek en diagnose: likely unstable – dunwandig – barsten en lacunes) dient het object uiterst voorzichtig en minimaal gehanteerd te worden. Dat betekent dat het object in een situatie geplaatst moet worden die verplaatsing en hantering mogelijk maakt, zonder aanraking van het object.

Bij die situatie moet rekening gehouden worden met zo min mogelijk aanraking tussen verpakkingsmaterialen en glas (druppels kunnen in het verpakkingsmateriaal trekken en verpakking kan een microklimaat creëren dat niet bijdraagt aan de conservering van het instabiele glasobject).

Bij noodzaak tot aanraking van het voorwerp rekening houden met het feit dat het object glibberig is vanwege de druppels die op het glasoppervlak zitten. Voorzichtig bij gebruik van nitril handschoenen! Bij noodzaak tot aanraking rekening houden dat het object zeer gecrizzled is en dat een oude restauratie de kelk en voet bijeen houdt. Met twee handen opnemen en goed ondersteunen. Object in verplaatsbare doos zetten en alleen hanteren bij absolute noodzaak.

Plaats het object in een aparte kast, samen met ander instabiel glas. Zorg dat het object zo gepositioneerd is dat de conditie makkelijk in de gaten gehouden kan worden en dat het object zeer bereikbaar is voor inspecties.

Suggesties monitoren omgeving en klimaat

Plaats het object in een stabiele omgeving met minimale fluctuaties in luchtvochtigheid en temperatuur. Het is zeer wenselijk om zowel de conditie van het voorwerp als de klimatologische omstandigheden op regelmatige basis te monitoren, om veranderingen vroegtijdig te signaleren en verband met de omstandigheden te kunnen analyseren. Het object kan niet uitgeleend worden.

Suggesties voor behandeling

Uit onderzoek blijkt dat het object in conditie achteruitgaat. De concentratie ionen op het glasoppervlak is na een reinigingsbehandeling in het verleden opnieuw gaan stijgen. Bestudering van deze achteruitgang wordt momenteel uitgevoerd teneinde specifieke reinigingsstrategiën te kunnen ontwerpen.
Schoonmaken van het object is wenselijk omdat de druppels op het oppervlak een negatief effect hebben op de verdere ontwikkeling van degradatie.

Alleen een glasrestaurator kan bepalen of reiniging wenselijk en mogelijk is, welke methode moet worden toegepast en op welke wijze de toestand nauwkeurig in de gaten gehouden moet worden.
Het (eventueel) reinigen van glas moet door een glasrestaurator worden uitgevoerd.

Suggesties voor verder onderzoek

Er zal verder onderzoek nodig zijn naar glasinstabiliteit, met name in relatie tot reiniging. Verder onderzoek naar het bewaren van instabiel glas is belangrijk. De urgentie voor deze onderzoeken is bijzonder groot.